Między rzeką a lasem. Patchworki odsłaniają dawne Urzecze

W Muzeum Ziemi Mińskiej tkanina przejmuje rolę kroniki. Zamiast zwykłych obrazów są tu patchworki, haft i stare fotografie, które zyskują zupełnie nowy rytm. Wystawa Magdaleny Gąsowskiej prowadzi przez dwa sąsiednie światy, bliskie sobie geograficznie, ale przez lata wyraźnie odrębne. To opowieść o Urzycokach i Polesokach, o stroju, domach, pamięci i o tym, jak z drobnych śladów buduje się regionalną tożsamość.

• Urzycoki i Polesoki spotykają się w jednej opowieści
• Stare fotografie wracają jako obrazy z tkaniny
• Wystawa wykracza poza folklor i dotyka pamięci

Urzycoki i Polesoki spotykają się w jednej opowieści

Urzecze i zalesione tereny prawobrzeżnego Mazowsza od dawna żyły obok siebie, ale nie żyły tak samo. Nadwiślańskie wsie opierały codzienność na rzece, sadach i żyznych glebach, a dalej od Wisły, na piaszczystych ziemiach w okolicach Mińska, Garwolina i Kołbieli, formował się odmienny świat Polesoków. Granice tych regionów nie były ostre. Wyznaczał je raczej krajobraz i sposób życia niż linia na mapie.

To właśnie ta bliskość, a jednocześnie wyraźna różnica, stworzyła interesujące napięcie. Ludzie spotykali się na targach, odpustach i przy przeprawach rzecznych, wymieniali się obserwacjami, przekomarzali, porównywali stroje, obejścia i zwyczaje. Z takich codziennych kontaktów rodziło się poczucie odrębności. Nie z wielkich deklaracji, lecz z drobnych szczegółów, które w kulturze ludowej znaczą czasem więcej niż oficjalne definicje.

Stare fotografie wracają jako obrazy z tkaniny

Magdalena Gąsowska sięga po technikę art quilting, w której tkanina zastępuje płótno, a nitka i igła przejmują rolę pędzla. Jej prace powstają warstwami. Aplikacje z surowym brzegiem, gęsty haft prowadzony z wolnej ręki i zestawienia materiałów składają się na obrazy, które z daleka przypominają tradycyjne kompozycje, a z bliska odsłaniają cierpliwą, niemal tkacką pracę.

Punktem wyjścia są archiwalne czarno-białe fotografie. Artystka nie traktuje ich jak zamkniętych pamiątek. Przeciwnie, wydobywa z nich nowy sens, jakby zdjęcia czekały na drugie życie. W ten sposób dawne postacie, stroje i pejzaże nie pozostają tylko dokumentem. Stają się materią do opowiedzenia historii raz jeszcze, już językiem współczesnej sztuki.

Ważna jest też osobista perspektywa samej twórczyni. Gąsowska, związana od urodzenia z Wilanowem, odkryła z czasem, że to miejsce ma własną, głęboko zakorzenioną kulturę i tożsamość. Zderzenie rodzinnego doświadczenia z fascynacją dawną wsią i tradycją ludową dało początek kolekcji znanej jako „Zapomniane historie”. To właśnie z niej wyrasta część prezentowanych prac.

Wystawa wykracza poza folklor i dotyka pamięci

Ta ekspozycja nie zatrzymuje się na samym etnograficznym obrazie regionu. Obok motywów ludowych pojawia się szersza perspektywa: polska kultura tradycyjna, miejski kontekst i prywatna biografia artystki. Dzięki temu wystawa w Mińsku Mazowieckim nie jest tylko pokazem starannie wykonanych tkanin. Staje się rozmową o tym, jak pamięć miejsca przechodzi z archiwów do sztuki i jak lokalne historie można czytać na nowo.

Dla odwiedzających muzeum to także okazja, by spojrzeć na Mazowsze z mniej oczywistej strony. Urzecze nie funkcjonuje tu jako sucha nazwa z podręcznika, lecz jako żywy fragment dawnego świata. Polesoki nie są tylko etnograficzną etykietą. Wystawa przypomina, że za takimi określeniami stoją ludzie, codzienne wybory, praca, stroje i domy. A także pamięć o sąsiedztwie, które przez lata kształtowało charakter całego regionu.

na podstawie: Muzeum w Mińsku Maz..