Kleszcze już atakują. Groźne choroby nie kończą się na boreliozie

Kleszcza często widać dopiero po spacerze, gdy beztroska już się kończy. W poradniku przygotowanym przez SPZOZ w Mińsku Mazowieckim przypomniano, że sezon tych pasożytów właśnie się rozpędza i potrwa aż do jesieni. Nie potrzebują dzikiej głuszy – wystarczą trawy, niskie krzewy i miejsce, gdzie człowiek czuje się zbyt swobodnie. Największe zagrożenie zaczyna się jednak nie przy samym ukąszeniu, lecz wtedy, gdy ktoś próbuje usuwać kleszcza domowymi sposobami.

• Kleszcze czają się tam, gdzie wielu ich nie spodziewa się znaleźć
• Borelioza i KZM wyglądają inaczej, ale oba zagrożenia są poważne
• Masło, olej i alkohol tylko pogarszają sprawę

Kleszcze czają się tam, gdzie wielu ich nie spodziewa się znaleźć

To nie jest problem zarezerwowany dla leśnych wędrówek. Kleszcze można spotkać dziś właściwie wszędzie: w lesie, w parku, na działce, a nawet podczas spokojnego spaceru z psem wokół bloku. Trzymają się traw, paproci i niskich krzewów, czekając nisko przy ziemi na przypadkowy kontakt z człowiekiem albo zwierzęciem.

Ważne jest też to, czego nie robią. Nie skaczą z drzew, jak wciąż powtarza wiele osób. Zwykle trafiają na skórę wtedy, gdy człowiek przysiądzie na trawie, przejdzie przez zarośla albo po prostu minie pas wysokiej roślinności bez odpowiedniego zabezpieczenia.

Borelioza i KZM wyglądają inaczej, ale oba zagrożenia są poważne

Najczęściej mówi się o boreliozie, bo to choroba bakteryjna i potrafi rozwijać się długo, niemal po cichu. Dane Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego PZH pokazują wyraźny wzrost liczby zachorowań w Polsce – z około 29 860 przypadków w 2024 roku do 48 725 w 2025 roku. To wzrost o mniej więcej 63 procent.

Typowym sygnałem ostrzegawczym bywa rumień w miejscu ukąszenia. Czerwona obręcz powiększająca się z czasem powinna wzbudzić czujność, ale brak takiego objawu nie daje jeszcze spokoju. Rumień nie pojawia się u każdego, dlatego po kontakcie z kleszczem trzeba obserwować skórę i samopoczucie.

Drugim zagrożeniem jest kleszczowe zapalenie mózgu. To choroba wirusowa, a wirusy znajdują się w ślinie kleszcza, więc zakażenie może nastąpić niemal od razu po ukąszeniu. Na początku pojawiają się objawy podobne do grypy: gorączka, osłabienie, bóle mięśni i głowy. Tu dobra wiadomość jest jedna – przeciw KZM istnieje skuteczna szczepionka. Na boreliozę szczepionki nie ma.

Masło, olej i alkohol tylko pogarszają sprawę

Jeśli kleszcz już wbije się w skórę, liczy się spokój i szybkie działanie. Domowe sposoby, takie jak smarowanie masłem, olejem, alkoholem czy lakierem, nie pomagają. Podobnie jak wykręcanie, ściskanie palcami czy przypalanie pasożyta. Takie działania mogą zwiększyć ryzyko zakażenia albo utrudnić bezpieczne usunięcie.

Najbezpieczniej postępować tak:

1. Chwycić kleszcza pęsetą jak najbliżej skóry, za aparat gębowy, a nie za odwłok.
2. Pociągnąć go zdecydowanym, prostym ruchem do góry.
3. Zdezynfekować miejsce ukąszenia albo dokładnie umyć skórę wodą z mydłem.
4. Umyć ręce i sprawdzić całe ciało, także u dzieci oraz u zwierząt.
5. Obserwować skórę i organizm przez kolejne 2–4 tygodnie.

Jeśli w skórze zostanie fragment aparatu gębowego, nie trzeba wpadać w panikę. Miejsce należy zdezynfekować, a drobny element spróbować usunąć zdezynfekowaną igłą, podobnie jak drzazgę.

Po spacerze warto też przejrzeć ubranie i skórę. Pomaga jasna odzież zakrywająca ciało, repelenty oraz unikanie wysokich traw i zarośli. Przy ubraniach przydaje się nawet zwykła rolka do czyszczenia, bo potrafi zebrać część pasożytów zanim trafią na skórę.

Gorączka, rumień albo inne niepokojące objawy po ukąszeniu to sygnał, by zgłosić się do lekarza. W przypadku kleszczy szybka reakcja naprawdę ma znaczenie.

na podstawie: Szpital Mińsk Mazowiecki.